Không cần đọc hiểu phần phương pháp. Sáu bước dưới đây cho biết bài đó có liên quan tới ca của mình hay không, và làm được trong mười phút.
Sáu bước
- Đọc tiêu đề
- Xem năm
- Xem nghiên cứu trên ai
- Xem bao nhiêu người
- Đọc câu kết luận, và xem là trên người hay trên tế bào và động vật
Sáu bước đó nằm hết trong phần tóm tắt, và không cần đọc toàn văn.
Bước quan trọng nhất
- Bước "nghiên cứu trên ai"
- Một kết quả trên nhóm rất khác mình thì không áp cho mình được
- Đó là lý do thường gặp nhất khi một kết luận nghe hay mà không liên quan
- Xem tuổi, giới, giai đoạn bệnh, và bệnh kèm
- Mục thứ tư là bốn thứ cần so
Mục thứ ba là điểm cốt lõi, và nó giải thích phần lớn cảm giác thất vọng khi tự tra.
Về nhóm người bệnh
- Nhiều nghiên cứu loại người cao tuổi và người nhiều bệnh kèm
- Nên kết quả khó áp cho nhóm dùng thuốc nhiều nhất
- Nếu mình thuộc nhóm bị loại thì bài đó nói ít về mình
- Hỏi bác sĩ có dữ liệu ở nhóm giống mình chưa
- Mục thứ ba là cách tự kiểm
Mục thứ tư là câu nên hỏi, và nó là cách dùng đúng của bước này.
Về năm công bố
- Bài cũ không tự động sai
- Nhưng với lĩnh vực đổi nhanh thì bài cũ có thể đã lạc
- Xem có bài mới hơn về cùng chủ đề không
- Và hỏi bác sĩ hướng hiện nay là gì
- Mục đầu là chỗ phải công bằng
Mục thứ ba là việc nên làm, và nó tránh việc mang một kết luận đã cũ đi hỏi.
Về cỡ mẫu
- Nghiên cứu trên rất ít người thì kết luận yếu hơn
- Không có con số ranh giới cứng
- Nhưng vài chục người khác hẳn vài nghìn người
- Con số đó luôn có trong phần tóm tắt
- Mục thứ ba là cách so đơn giản
Mục thứ tư là chỗ tìm, và nó thường nằm ở câu đầu của phần phương pháp trong tóm tắt.
Về câu kết luận
- Đọc câu kết luận trong phần tóm tắt
- Để ý các từ dè dặt: có thể, gợi ý, cần nghiên cứu thêm
- Những từ đó là dấu hiệu tốt, không phải dấu hiệu yếu
- Và câu kết luận quá chắc thì đáng để ý hơn
- Mục thứ ba là chỗ ngược trực giác
Mục thứ tư là dấu hiệu nên chú ý, và trong khoa học thì dè dặt là bình thường.
Về trên người hay trên tế bào và động vật
- Đây là bước phân loại quan trọng
- Kết quả trên tế bào hoặc trên động vật không áp cho người
- Nhiều tin y tế trên mạng lấy từ nhóm này
- Xem trong tóm tắt có chữ chỉ loại nghiên cứu không
- Mục thứ ba là chỗ hay gây hiểu sai nhất
Mục thứ hai là quy tắc cứng, và bài riêng trong lô này nói kỹ hơn về ba mức này.
Về việc bài không cho đọc toàn văn
- Nhiều bài chỉ cho đọc tóm tắt
- Tóm tắt thường đủ cho sáu bước ở trên
- Nếu cần toàn văn thì hỏi bác sĩ có xem giúp được không
- Đừng trả tiền mua bài lẻ khi chưa cần
- Mục thứ hai là tin tốt
Mục thứ tư là điều nên biết, và nhiều cơ sở có quyền truy cập sẵn.
Về bài tổng quan
- Có loại bài gom nhiều nghiên cứu lại
- Loại đó thường hữu ích hơn một nghiên cứu lẻ
- Vì nó cho thấy toàn cảnh
- Tìm chữ chỉ loại bài này trong tiêu đề
- Mục thứ hai là lý do nên ưu tiên
Mục thứ ba là lợi ích thật, và một nghiên cứu lẻ dễ cho ấn tượng lệch.
Đọc xong thì làm gì
- Mang câu hỏi đi hỏi, đừng mang kết luận
- Ghi ra một hoặc hai câu cụ thể để hỏi bác sĩ
- Đó là cách dùng hiệu quả nhất của việc tự tra
- Và nó cũng dễ được tiếp nhận hơn
- Mục đầu là quy tắc quan trọng nhất
Mục thứ tư là lợi ích kèm theo, và cách này làm cuộc nói chuyện đi tới đâu.
Cách viết câu hỏi từ một bài đọc được
- Đừng hỏi "sao bác sĩ không dùng cách này"
- Hỏi "tôi đọc thấy có cách này, nó có phù hợp với ca của tôi không"
- Câu thứ hai mở ra cuộc trao đổi
- Câu đầu đóng nó lại
- Mục thứ hai là câu mẫu dùng ngay
Mục thứ tư là lý do, và cách hỏi đổi hẳn chất lượng câu trả lời.
Về việc tự tra gây lo
- Tra để biết từ ngữ và để hỏi tốt hơn thì có ích
- Tra để tự chẩn đoán thì thường gây lo vô ích
- Nếu đọc xong thấy lo hơn thì đó là dấu hiệu nên dừng
- Và mang câu hỏi đi hỏi thay vì đọc thêm
- Mục thứ ba là mốc tự kiểm
Mục thứ tư là việc nên làm, và nó là cách ra khỏi vòng đọc không dứt.
Dấu hiệu dừng tra cứu, đi khám ngay
- Đau ngực hoặc khó thở
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Sốt cao kèm lú lẫn
- Chảy máu không cầm được
- Đau dữ dội khác thường
Không có bài nào đáng đọc thêm khi đang có một trong năm dấu hiệu này.
Điều mình có quyền biết
- Có dữ liệu ở nhóm người bệnh giống tôi chưa
- Hướng hiện nay cho ca của tôi là gì, và dựa trên bằng chứng nào
- Cách tôi đọc được có phù hợp với ca của tôi không, vì sao
- Nếu chưa có bằng chứng rõ thì điều đó có được nói ra không
- Và bác sĩ có xem giúp tôi toàn văn một bài được không
Mục thứ tư là câu đáng nhất, vì biết chỗ chưa chắc cũng là thông tin cho quyết định của mình.
Câu hỏi thường gặp
Sáu bước đó là gì?
Đọc tiêu đề, xem năm, xem nghiên cứu trên ai, xem bao nhiêu người, đọc câu kết luận trong phần tóm tắt, và xem bài đó nghiên cứu trên người hay trên tế bào và động vật.
Bước nào quan trọng nhất?
Bước "nghiên cứu trên ai". Một kết quả trên nhóm rất khác mình thì không áp cho mình được — và đó là lý do thường gặp nhất khi một kết luận nghe hay mà không liên quan.
Cỡ mẫu nói gì?
Nghiên cứu trên rất ít người thì kết luận yếu hơn. Không có con số ranh giới cứng, nhưng vài chục người khác hẳn vài nghìn người — và con số đó luôn có trong phần tóm tắt.
Đọc xong thì làm gì?
Mang câu hỏi đi hỏi, đừng mang kết luận. Ghi ra một hoặc hai câu cụ thể để hỏi bác sĩ — đó là cách dùng hiệu quả nhất của việc tự tra.